Waarom mijn lijf ook reageert

Als je partner PTSS heeft, leer je niet alleen te luisteren naar de woorden die gesproken worden, maar je luistert ook naar voetstappen, naar de manier waarop een deur dichtgaat, de sfeer in huis. Maar wat denk je van de kleinere dingen zoals het luisteren naar de stilte, naar een zucht, en belangrijker je luistert naar wat er niet gezegd wordt.

Je voelt spanning al voordat er ook maar iets gebeurt. Je merkt aan kleine signalen dat je partner overprikkeld is, moe is of afstand nodig heeft, en zonder dat je het bewust bent, gaat na verloop van tijd jouw eigen lichaam ook meedoen.

Je ademhaling wordt hoger, je schouders trekken op, je buik voelt onrustig, je slaapt lichter, en op zich is dit niet erg, want je bent waakzaam en vooral zorgzaam. Totdat je begint te merken dat je sneller moe bent, snel schrikt van kleine dingen, maar dat ook je hoofd "aan" blijft staan, zelfs als het rustig is.

Dan kan er zomaar een gedachte komen:

"Waarom reageer ik zo? Er is nu toch niets aan de hand?"

Maar misschien is dit juist wel iets heel belangrijks om te herkennen, want ook jouw lichaam heeft nu geleerd om alert te zijn, dat is namelijk wat langdurige spanning (hoe klein ook) met zich mee brengt. Dat heeft niks te maken met niet sterk zijn, overdrijven, niet moedig zijn of niet dankbaar genoeg zijn. Het is een lichaamseigen manier van bescherming en overleven.

Je lijf luistert mee

Als partner van iemand met PTSS ben je vaak niet alleen praktisch betrokken, maar juist ook lichamelijk.

Je voelt mee en gaat af stemmen, niet alleen op situaties of afspraken maar in het gehele leven van de dag.
Je probeert aan te voelen wat handig en nodig is.
Je scant of een gesprek kan doorgaan of misschien juist even niet.
Je merkt het van te voren al of de sfeer gaat omslaan.
Kortom, je probeert soms spanning te voorkomen voordat die zichtbaar wordt.

Dat klinkt misschien alsof het alleen “in je hoofd” zit, maar je lichaam doet volop mee, en is soms sneller dan je hoofd.

Je lichaam is namelijk je beste raadgever, gemaakt om te reageren op spanning en dat is op zichzelf iets goeds. Als er gevaar is, helpt je lichaam je om snel te handelen, denk aan je hartslag die gaat omhoog, je ademhaling verandert, je spieren spannen zich aan, je wordt alerter.

Alleen, als spanning vaak of langdurig aanwezig is, krijgt je lichaam weinig tijd om weer helemaal tot rust te komen. Je interne wereld gaat leven alsof je steeds klaar moet staan, ook op dagen dat er niets groots gebeurt. (Het lijkt net de ME die 24 uur per dag klaar moet staan)

Langdurige alertheid kost energie

Bij langdurige spanning worden in je lichaam stressstoffen zoals adrenaline en cortisol actiever. Adrenaline helpt je om snel te reageren en cortisol helpt je om het langere tijd vol te houden.

Dat kan nuttig zijn in een acute situatie, als nood echt aan de man is (een brandend huis, een ongeval etc) maar als je systeem te vaak “aan” staat, gaat dat op den duur veel energie kosten.

Je merkt dat bijvoorbeeld aan:

• lichter of onrustiger slapen

• vermoeid wakker worden

• sneller schrikken of een opgejaagd gevoel

• gespannen kaken, nek of schouders

• minder geduld of sneller overprikkeld raken

• sneller huilen of juist niets voelen

• moeite met ontspannen

• buikklachten of veranderde stoelgang

• hoofdpijn

Dit zijn allemaal signalen die je lichaam jou geeft, het is eigenlijk gewoon belangrijke informatie!

Je slaap kan lichter worden

Slaap is vaak één van de eerste plekken waar langdurige spanning zichtbaar wordt.

Misschien val je moeilijker in slaap omdat je hoofd blijft ratelen met allerlei gedachten, maak je je zorgen voor de dag van morgen?
Of slaap je wel uren, maar word je toch moe wakker. Je lichaam zegt dan als het ware: Ik rust wel, maar ik blijf opletten! Je slaapt als het waren "met één oog open"

En dat maakt herstel lastiger, want slaap is niet alleen “even uitrusten”. Tijdens slaap herstelt je lichaam, verwerkt je brein prikkels en krijgt je zenuwstelsel de kans om weer te zakken. Het is net de wasmachine die je aanzet.

Als je lang erg licht slaapt, kan dat invloed hebben op je stemming, je geduld, je concentratie en daarmee op je kracht om met de situatie om te gaan.

Ook je buik kan reageren

Veel mensen denken bij stress vooral aan spanning in het hoofd, maar stress wordt ook vaak gevoeld in de buik.

Misschien herken je:

• een knoop in je maag

• misselijkheid

• minder eetlust

• juist meer snaaien

• opgeblazen gevoel

• buikpijn

• dunnere ontlasting of juist verstopping

• het gevoel dat eten “niet goed valt”

Dat is niet vreemd, je zenuwstelsel en je spijsvertering zijn nauw met elkaar verbonden, je darmen worden niet voor niets je "tweede brein" genoemd. Als je lichaam veel in alertheid zit, gaat er minder aandacht naar het rustig verteren van je eten (spijsvertering). Je lichaam denkt dan niet: “Laat ik eens ontspannen en goed verteren.” Je lichaam denkt eerder: “Opletten! Volhouden! Klaarstaan! voor het geval dat”

Daarom zie ik in mijn werk als therapeut, dat mentale belasting niet alleen in gedachten zit, maar in alles. Het zit in ademhaling, slaap, energie, spieren, hormonen, darmen en het vermogen om te herstellen. En dat kan ook niet anders want je bent één lichaam, één geheel. Dat wat jij meedraagt, zal zichtbaar worden in je lijf!

Je lichaam probeert je niet tegen te werken

Soms kun je boos worden op je eigen lichaam, gefrustreerd raken (ik tenminste wel) en jezelf afvragen:

Waarom ben ik zo moe?
Waarom kan ik niet gewoon ontspannen?
Waarom reageer ik zo heftig?
Waarom slaap ik nog steeds slecht?
Waarom heb ik zo weinig energie?

Weet dat je lichaam niet je vijand is, het probeert je te vertellen dat er al te lang, te veel van je is gevraagd. Al die tijd dat je naast je partner staat, al die maanden of zelfs jaren dat je door hebt gezet, waarin je steeds hebt gezorgd, gesust, geregeld en aangevoeld.

Denk hier is over na: heb je jezelf vaak op de tweede plek gezet? dacht je: “Als het met hem maar goed gaat, dan red ik het wel.”

Allemaal logische gedachten, maar jouw lijf kan op een gegeven moment zeggen: Ik red het niet meer op deze manier, ook al zegt je hoofd(kantoor) van wel, je lichaam raakt op.

Herkennen zonder meteen alles te moeten veranderen

Het kan confronterend zijn om te merken dat jouw lichaam ook reageert, want misschien voelt het alsof er dan nóg iets bij komt. Je partner heeft PTSS, thuis vraagt veel, en nu moet jij ook nog naar je eigen lijf luisteren! Weet dat het niet groter hoeft te worden dan dat het is!

Het gaat niet over alles omgooien, niet over perfecte ochtendroutines, niet over streng eten (diëten), altijd mediteren of nooit meer stress voelen. Het begint veel kleiner, met herkennen en erkennen!

Vraag jezelf eens af: Waaraan merk ik in mijn lijf dat ik langdurig alert ben geweest?

Is het je ademhaling, spanning in je schouders, je buik die rommelt, je slaap die veranderd is, of ben je vermoeider of prikkelgevoeliger geworden?. Je hoeft niet meteen te weten wat je ermee moet ga eerst alleen opmerken wat er is.

Een kleine stap voor vandaag

Kies vandaag één moment waarop je even teruggaat naar je lichaam, ga niet te lang of te ingewikkeld doen.

Leg één hand op je buik of borst, voel waar je ademhaling naar toe gaat.
Zet je voeten op de grond.
Adem in door je neus en adem rustig uit door je mond.

En zeg zacht tegen jezelf:

Mijn lijf hoeft dit niet alleen te dragen.

Of, als dat beter past:

Ik merk mijn lichaam op.

Wat voel je nu? Zijn je schouders hoog? Is je adem snel? Voelt je buik gespannen? Ben je moe?

Probeer het niet meteen te veranderen, alleen opmerken is al een begin. Vaak zijn we zo gewend om meteen dingen aan te passen, maar nu eerst even horen en voelen wat je lichaam je aangeeft.

En wil je dan je lichaam helpen om weer iets te ontspannen?

Dan zijn kleine dingen al helpend zoals:

Een glas water of kopje thee drinken.
Even naar buiten een frisse neus halen of met je blote voeten op de grond staan.
Je telefoon even wegleggen.
Toch iets vroeger naar bed, en daar even liggen, je veilig weten.
Een paar minuten stilte terwijl je zit, of tijdens een korte wandeling.
Een zin opschrijven in plaats van alles in je hoofd houden.

Ik weet dit zijn geen wondermiddelen, maar het zijn wel kleine signalen aan je lichaam om te laten weten dat je er bent, dat je luistert en dat je beseft dat je niet altijd alleen maar door hoeft te gaan. Dat jouw fight, flight of freeze (vechten, vluchten of volhouden) systeem even niet aan hoeft, maar tot rust mag komen.

Deze blog hoort bij het thema Herkennen wat PTSS thuis doet.